Kiedy siać peluszkę, żeby uzyskać najlepsze plony?

Masz wrażenie, że z peluszki wyciągasz mniej, niż powinna dawać? Chcesz wiedzieć, kiedy siać groch pastewny, żeby łan był gęsty, a plon stabilny. Z tego artykułu dowiesz się, w jakich terminach siać peluszkę na nasiona, zielonkę, poplon i międzyplon, żeby uzyskać najlepsze plony i dobrze przygotować glebę pod kolejne uprawy.

Kiedy siać peluszkę na nasiona i zieloną masę?

W uprawie na nasiona oraz na zielonkę najważniejszy jest siew wczesnowiosenny. Groch pastewny reaguje bardzo mocno na termin siewu, bo szybko rośnie i wcześnie zaczyna wykorzystywać wodę z profilu glebowego. Zbyt późny wysiew sprawia, że rośliny trafiają w okres wiosennej suszy i gorąca, co ogranicza zawiązywanie strąków oraz przyspiesza dojrzewanie. W doświadczeniach COBORU odmiany peluszki dawały 3,5–4,0 t nasion z ha, gdy wysiew wykonano właśnie w terminie wczesnowiosennym. Taki start pozwala roślinie dobrze się ukorzenić, a później spokojnie korzystać z azotu atmosferycznego wiązanego przez brodawki korzeniowe.

Siew wiosenny na ziarno

Optymalny termin siewu peluszki na nasiona przypada zwykle na przełom marca i kwietnia. Chodzi o moment, gdy pole rozmarznie, da się wjechać sprzętem, a gleba jest lekko przesuszona w wierzchniej warstwie. Nie trzeba czekać, aż ziemia będzie wyraźnie ciepła, bo groch pastewny znosi chłodne początki wegetacji. Zbyt długie zwlekanie z wyjazdem w pole może krótką wiosną odebrać część potencjału plonowania, szczególnie na lżejszych glebach żytnich.

W siewie czystym, nastawionym na zbiór nasion, warto dążyć do obsady około 80 kiełkujących nasion na 1 m². Daje to zwykle w praktyce normę wysiewu w granicach 180 kg/ha, zależnie od masy tysiąca nasion i zdolności kiełkowania konkretnej partii materiału siewnego. Głębokość siewu powinna wynosić 6–8 cm, na nieco słabszych glebach można zejść nawet do 10 cm, jeśli wierzchnia warstwa szybko przesycha. Rozstawa rzędów 15–20 cm pozwala dobrze wykorzystać światło i ułatwia mechaniczne ograniczanie chwastów na początku wegetacji.

Siew na zielonkę i kiszonkę

Przy uprawie na zieloną masę lub kiszonkę (np. w mieszankach z jęczmieniem jarym czy owsem) termin siewu pozostaje zbliżony, ale można go lekko przesunąć. Mieszanki grochowo-zbożowe wysiewane razem z jęczmieniem jarym często trafiają do ziemi tydzień później niż czysty groch pastewny. I tak powinno to być wczesne przedwiośnie, bo tylko wtedy rośliny zdążą zbudować wysoki plon zielonej masy do fazy mleczno-woskowej zbóż. Ta właśnie faza daje zielonkę o najwyższej wartości paszowej.

W mieszankach wykorzystuje się zwykle wysokie odmiany peluszki, które mogą mieć łodygi nawet do 110 cm długości. Zboże pełni funkcję podpory, ogranicza wyleganie i ułatwia zbiór, a jednocześnie poprawia wartość kiszonki dzięki skrobi zawartej w ziarnie. Udział grochu w plonie mieszanek nasiennych powinien wynosić ok. 30–40 proc., co dobrze równoważy białko grochu i skrobię zbóż. Zbyt duży udział peluszki zwiększa ryzyko wylegania i pogarsza strawność skrobi w dawce dla zwierząt.

Kiedy siać peluszkę na poplon i międzyplon?

Peluszka stała się bardzo popularną rośliną na poplon i międzyplon, bo szybko rośnie, doskonale zagłusza chwasty i wiąże azot w brodawkach korzeniowych. Zastanawiasz się, czy wysiać ją po żniwach, czy raczej w środku sezonu między dwiema uprawami głównymi? Inny termin będzie dobry pod poplon, a inny dla międzyplonu ścierniskowego lub pod mieszanki na pożytki dla pszczół.

Poplon po zbożach

Na poplon peluszka sprawdza się najlepiej po zbiorze zbóż, rzepaku lub warzyw wczesnych. Termin siewu przypada wtedy od połowy lipca do końca sierpnia, zależnie od regionu i przebiegu pogody. Im szybciej po żniwach wjedziesz w pole, tym większą masę zieloną roślina zdąży wytworzyć do jesiennego przyorania. Norma wysiewu w siewie czystym wynosi zwykle 120–150 kg/ha, co pozwala peluszce szybko zakryć powierzchnię gleby i stworzyć gęsty łan.

W praktyce rolniczej bardzo dobrze sprawdza się poplonowa mieszanka peluszki z owsem. Przy takim rozwiązaniu stosuje się ok. 100 kg/ha peluszki i 40–60 kg/ha owsa, dzięki czemu łan jest stabilny, dobrze zacienia glebę i skutecznie ogranicza erozję wietrzną oraz wodną. Taki poplon nie tylko wzbogaca glebę w azot i materię organiczną, ale też poprawia strukturę, napowietrzenie i zdolność zatrzymywania wody na kolejny sezon.

Międzyplon w środku sezonu

Peluszka nadaje się także na międzyplon wysiewany w maju lub czerwcu między dwiema uprawami głównymi. Taki wariant wybiera się tam, gdzie kalendarz polowy zostawia lukę kilku–kilkunastu tygodni, a rolnik chce wykorzystać ten czas na poprawę żyzności gleby. Norma wysiewu międzyplonu wynosi najczęściej 100–140 kg/ha, przy czym często łączy się peluszkę z innymi strączkowymi lub zbożami jarymi. Dzięki temu mieszanka szybciej zakrywa glebę i daje większą różnorodność roślin w łanie.

Dla pszczelarzy i miłośników dzikich zapylaczy ciekawą opcją jest wysiew peluszki w pasach kwietnych. Na pożytek dla pszczół sieje się ją bardzo wcześnie wiosną, od marca do kwietnia, kiedy tylko warunki pozwalają wjechać w pole. Na łąki kwietne można ją wprowadzać w mieszankach wiosennych (kwiecień–maj) lub późnoletnich (sierpień–wrzesień), w dawce 10–25 kg/ha, zależnie od planowanego udziału w mieszance. Krótki, ale obfity okres kwitnienia dostarcza wartościowego pyłku, a gęsty łan stanowi schronienie dla drobnych zwierząt.

Dla porządku warto zestawić podstawowe terminy i normy wysiewu peluszki w zależności od przeznaczenia:

Jak dobrać stanowisko i glebę pod peluszkę?

Groch pastewny ma mniejsze wymagania glebowe niż groch jadalny, ale na bardzo słabych stanowiskach jego potencjał będzie ograniczony. Najlepiej plonuje na glebach lekkich i średnich, w wysokiej kulturze, zaliczanych do kompleksu żytniego bardzo dobrego i dobrego, klas bonitacyjnych IVa i IVb. Dla peluszki korzystny jest odczyn zbliżony do obojętnego, w granicach pH 6,5–7,2. Na glebach zbyt kwaśnych, poniżej pH 5,4, rośliny rosną wolno i słabiej wykorzystują azot związany przez bakterie brodawkowe, co odbija się na plonowaniu.

Jeśli analiza gleby pokaże zbyt niski odczyn, wapnowanie najlepiej wykonać po zbiorze przedplonu, nie tuż przed siewem. Peluszka, jako roślina motylkowa, nie powinna wracać na to samo pole częściej niż co 3–4 lata, podobnie jak inne strączkowe. Tam, gdzie wcześniej rósł groch jadalny, bób, fasola czy groch cukrowy, lepiej wybrać inny poplon, żeby ograniczyć rozwój wspólnych chorób i szkodników. W uprawie mieszanek grochowo-zbożowych unikaj wysiewu po tym samym gatunku zboża, który znajdzie się potem w mieszance. Taki zabieg zmniejsza presję chorób podstawy źdźbła i ułatwia utrzymanie dobrego stanu fitosanitarnego łanu.

Najwyższy plon peluszki uzyskasz na polu o pH 6,5–7,2, z dobrą strukturą i co najmniej kilkuletnią przerwą w uprawie roślin strączkowych.

Jak siać peluszkę, żeby w pełni wykorzystać jej potencjał?

Przed siewem peluszki przygotowanie roli jest równie istotne jak sam termin. Po zbiorze przedplonu wykonuje się podorywkę lub płytkie kultywatorowanie i bronowanie, aby pobudzić wschody chwastów oraz samosiewów zbóż. Gdy zachwaszczenie jest bardzo silne, szczególnie dwuliścienne, można wprowadzić herbicyd z glifosatem jeszcze przed uprawą przedsiewną. Późną jesienią na większości stanowisk wykonuje się głęboką orkę zimową, choć w niektórych gospodarstwach dobrze sprawdza się uprawa bezpłużna. Orka przyspiesza rozkład resztek pożniwnych, ale z kolei uproszczenia glebowe sprzyjają większej różnorodności bakterii brodawkowych.

Przygotowanie pola

Wiosną najważniejsze jest doprawienie gleby do głębokości siewu, zwykle 6–8 cm. Pole powinno być wyrównane, bez kolein i większych brył ziemi, bo peluszka często ma wiotkie łodygi i może częściowo wylegać. Gładka powierzchnia pozwala wtedy ustawić heder kombajnu nisko, bez ryzyka zasysania kamieni i ziemi. Na słabszych stanowiskach, gdzie wierzchnia warstwa szybko przesycha, można lekko zwiększyć głębokość siewu, ale nie warto przesadzać, żeby nie pogorszyć wschodów. Dobrze przygotowana rola przekłada się na wyrównane wschody, a to wprost wpływa na plon nasion lub zielonej masy.

Po siewie warto rozważyć wałowanie, zwłaszcza na glebach lżejszych i przewiewnych. Zwiększa to podsiąkanie wody do strefy nasion, przyspiesza wschody i zmniejsza ryzyko przeschnięcia bruzd. Jednocześnie wałowanie poprawia kontakt nasion z glebą, co jest ważne przy siewie na większą głębokość. Jeśli planujesz późniejsze bronowanie w młodym łanie jako zabieg odchwaszczający, zadbaj o to, by pole było równe i pozbawione większych kamieni.

Normy i technika siewu

Gęstość i sposób siewu peluszki trzeba dopasować do przeznaczenia uprawy. W czystym siewie nasiennym obsada powinna wynosić wspomniane już około 80 kiełkujących nasion na 1 m². W mieszankach zbożowych udział peluszki w normie wysiewu waha się najczęściej w granicach 30–50 proc. Podwyższanie udziału grochu powyżej tych wartości podnosi zawartość białka w mieszance, ale zwykle nie daje już wzrostu plonu całkowitego. W siewach poplonowych można wysiać nieco więcej nasion, żeby szybciej uzyskać pełne pokrycie gleby.

W praktyce rolniczej warto rozróżnić kilka podstawowych parametrów siewu peluszki:

• siew czysty na nasiona – obsada ok. 80 nasion/m², głębokość 6–8 cm, rozstawa rzędów 15–20 cm,
• mieszanki z jęczmieniem jarym – udział peluszki 30–40 proc. w normie wysiewu, głębokość siewu zmniejszona do 3–4 cm,
• mieszanki z owsem na poplon – ok. 100 kg/ha peluszki i 40–60 kg/ha owsa, siew płytki, aby owies szybko wschodził,
• międzyplony wielogatunkowe – peluszka jako jeden ze składników w dawce 10–25 kg/ha, zależnie od udziału w mieszance.

W mieszankach bardzo ważne jest obniżenie głębokości siewu do 3–4 cm, aby nie utrudniać wschodów zbożom. Rozstawa rzędów może wtedy być typowa dla zbóż jarych, co ułatwia regulację łanu i ewentualne zabiegi mechaniczne. Przy planowanym zbiorze na nasiona należy zadbać o dobór odmian o zbliżonej wczesności, żeby łan dojrzewał równomiernie i nie wymagał wielokrotnego wjazdu kombajnem.

Najlepsze plony peluszki uzyskuje się wtedy, gdy gęstość siewu, głębokość i termin są ze sobą spójne, a wschody są wyrównane na całej powierzchni pola.

Jak pielęgnować peluszkę od siewu do przyorania lub zbioru?

Peluszka ma wyjątkową cechę – dzięki bakteriom brodawkowym sama dostarcza sobie dużą część potrzebnego azotu. Dlatego w siewie czystym nawożenie azotowe zwykle nie jest konieczne. Gleba po kilku latach monokultury zbóż zawiera na starcie tyle azotu mineralnego, że rośliny spokojnie rosną do momentu, gdy zaczną korzystać z azotu atmosferycznego. W mieszankach grochowo-zbożowych stosuje się jedynie niewielkie dawki startowe, najczęściej 30–40 kg N/ha. Wyższe dawki, powyżej 45 kg/ha, rozdziela się na część przedsiewną i pogłówną, ale w większości gospodarstw nie ma takiej potrzeby.

Dla peluszki ważniejsze niż azot są fosfor i potas, które stosuje się jesienią przed orką zimową lub wiosną przed doprawieniem pola. Przed nawożeniem dobrze jest znać zasobność gleby, żeby uniknąć zarówno niedoborów, jak i niepotrzebnych wydatków na nadmiar nawozów. Jeśli po wschodach rośliny rosną słabo, łan jest bladozielony, a na korzeniach nie widać brodawek, warto wprowadzić dolistne dokarmianie roztworem 8-procentowego mocznika. Taki zabieg powinien być wykonany najpóźniej do fazy pąkowania. Objawy osłabionego wiązania azotu mogą być związane także z niedoborem molibdenu, dlatego w razie potrzeby stosuje się molibdenian sodowy lub amonowy w dawce ok. 0,04 kg Mo/ha.

Przy peluszce lepiej dać mniej azotu mineralnego niż za dużo, bo zbyt wysokie dawki sprzyjają wyleganiu i ograniczają aktywność bakterii brodawkowych.

Podstawowy zabieg pielęgnacyjny w peluszce to odchwaszczanie. Największe znaczenie ma przygotowanie pola wolnego od chwastów już przed siewem, co ogranicza presję chwastów później w sezonie. W czystym siewie chwasty można zwalczać po siewie, przed wschodami, a w razie potrzeby także po wschodach, zgodnie z zaleceniami IOR dla grochu siewnego. Mieszanki grochowo-zbożowe same silniej konkurują z chwastami, dlatego często wystarcza bronowanie w fazie trzeciego liścia zbóż. Chemiczna pielęgnacja mieszanek jest trudna, bo herbicydy zarejestrowane w zbożach nie zawsze są bezpieczne dla grochu i odwrotnie.

W praktyce rolniczej często powtarzają się te same problemy pielęgnacyjne, które obniżają plon peluszki. Do najczęstszych należą:

• zbyt wysokie dawki azotu mineralnego i wyleganie łanu przed zbiorem,
• opóźniony siew prowadzący do przesuszenia gleby na początku wegetacji,
• siew po innych strączkowych, co zwiększa nasilenie chorób i szkodników,
• niewyrównane pole z kamieniami utrudniającymi niski zbiór kombajnem.

Zbiór peluszki na nasiona prowadzi się kombajnem, zwykle z podbieraczem, gdy większość strąków jest brunatna, a nasiona mają mniej niż 15 proc. wody. Nie warto czekać zbyt długo, bo nasiona łatwo się osypują, szczególnie w odmianach wysokich. W nowoczesnych odmianach – zwłaszcza wąsolistnych i średniowysokich – wyleganie jest mniejsze, co ułatwia zbiór i poprawia jakość nasion. Przy poplonach przeznaczonych na zielony nawóz zieloną masę najlepiej przyorać na głębokość 10–15 cm, żeby przyspieszyć rozkład i szybciej uwolnić składniki pokarmowe. Taki łan łatwo się kosi i daje równy, przewidywalny plon.